‘Als toekomstperspectief ontbreekt, zie je vaak verschuiving naar het verleden’

JEUGDLITERATUUR • INTERVIEW • SASKIA DE BOER

Haarlems Dagblad, 13-10-1994.

Wie was Jeanne d’Arc? En wat betekenen anno nu de heldendaden van dit Franse boerenmeisje, dat in 1431 na een overrompelend succesvol militair optreden tegen de Engelsen op negentienjarige leeftijd stierf op de brandstapel?
Sinds enkele maanden staat de Maagd van Orléans weer volop in de belangstelling. In september werd in ons land het tweedelige film-epos van de Franse regisseur Jacques Rivette Jeanne la Pucelle uitgebracht. Jeugdtheatergroep Huis aan de Amstel komt volgende maand met een voorstelling over deze legendarische figuur. En inmiddels ligt ook het als een ‘historisch debuut’ aangekondigde jeugdboek Jeanne d’Arc van schrijfster! dramaturge Els Launspach in de winkel.
Els Launspach komt uit de theaterwereld, net als haar zes jaar jongere broer Rik, die acteur/regisseur is bij theatergroep De Trust en een spraakmakende hoofdrol vervulde in de film Oeroeg. Al tijdens haar studie dramaturgie schreef Els voor het theatertijdschrift Toneel Theatraal. Na haar afstuderen organiseerde ze evenementen in de bovenzaal van het Mickery, was ze artistiek leidster en dramaturge van Toneelgroep Sater en schreef ze vier avondvullende toneelstukken waarvan enkele op kleine schaal werden opgevoerd. Nu is ze verbonden aan de Theaterschool in Amsterdam als docent theatergeschiedenis.
Launspach raakte verslingerd aan het schrijven. Ook al vonden haar geschriften op den duur weinig maatschappelijke respons, töch ging ze door. In die tijd ontmoette ze jeugdboekenschrijfster Diet Verschoor, die veel van haar hand las en haar aanmoedigde. Toen uitgeverij Holland ruim een jaar geleden het plan opvatte om een nieuw kinderboek over Jeanne d’Arc te laten verschijnen, kwam die opdracht via Verschoor terecht bij Els Launspach.

Vakantie
De schrijfster: ,,Ik was verbaasd dat de uitgeverij juist met dit onderwerp kwam. Er is al een Belgisch boek op de markt over Jeanne d'Arc".
Jeanne dArc. Ik wilde niet de zoveelste versie van dit verhaal vertellen. Dus moest ik een goede invalshoek vinden. Ik heb toen de constructie bedacht van een grootmoeder die de geschiedenis vertelt aan haar kleindochter. Dat plan werd geaccepteerd en daarna ben ik het verder gaan uitwerken. Het schrijven was haast een soort vakantie voor me. Ik schreef en er werd op gewacht!"
Launspach betoogt ernstig en vol vuur. Voor haar is er geen verschil tussen het schrijven voor kinderen of volwassenen. Wat ze leuk vindt, is ‘ingewikkelde dingen uitleggen’. Dat geldt voor het lesgeven en ook voor het schrijven.
In Jeanne d’Arc volgt Launspach de politieke geschiedenis van de tiener — die Jeanne eigenlijk is — nauwgezet. Het bijzondere zit ‘m niet zozeer in de constructie (die doet aanvankelijk wat geforceerd aan) maar in de werkelijkheidsbeleving van de verschillende figuren rond Jeanne, die uiteindelijk ook haar val bewerkstelligen. Het politieke steekspel, de verschuivingen daarin en de hoofdrol van Jeanne worden helder en duidelijk weergegeven. Launspach probeert de mythische proporties van het meisje naar een meer realistisch niveau te brengen, zonder aan haar heldendaden te tornen.
Launspach: ,,Jeanne is volgens mij iemand die in haar religieuze beleving vooral stilstond bij haar eigen geweten. Ze zocht naar een verbinding met zichzelf en in die zin neem ik het feit serieus, dat ze handelde naar de stemmen die ze hoorde. Het is geen schizofreen meisje, maar iemand die oprecht wil strijden tegen onrechtvaardigheid. Bovendien was er de impuls van de legende (een maagd zou Frankrijk redden, red.) waar ze als het ware instapte. Ik vond het leuk uit te pluizen hoe dat gegaan is. In hoeverre word je bevestigd door de gebeurtenissen en wat ontleen je daaraan?"

Idealistisch
,,Twee jaar geleden, toen de oorlog in ex-Joegoslavië losbarstte", vervolgt Launspach, ,,kon ik niet langer machteloos toezien hoe onze Europese regeringsleiders dit conflict lieten escaleren. Ik heb toen, heel idealistisch, geprobeerd een vredesmars naar het oorlogsgebied te organiseren. Ik ben tegen een enorme muur van bureaucratische onwil en voorzichtigheid opgebotst. Dat was een heel leerzaam proces. Uiteindelijk hebben de inspanningen geleid tot het opzetten van een informatiecentrum dat landgenoten voorlicht over wat ze voor de burgers dààr kunnen betekenen.
,,Deze ervaring heeft me geholpen bij het schrijven van dit boek. Jeanne leefde met het besef dat er in de 100-jarige Oorlog tussen de Engelsen en de Fransen gigantische onrechtvaardigheden aan de orde van de dag waren die vooral de gewone mensen troffen. Zij was er zelf ook slachtoffer van. Om dan als meisje in beweging te komen, was bijzonder. Toch moest ze sterven in de wetenschap dat er, ondanks de militaire overwinningen en de kroning van koning Karel VII, niet veel veranderd was aan het lijden van de Franse bevolking. Heilig verklaard werd Jeanne pas in 1920."
De hernieuwde belangstelling voor historische verhalen verklaart Launspach uit de wetenschap, dat het perspectief van een wereld die verbeterd kan worden vandaag de dag ontbreekt. ,,Dan zie je vaak een verschuiving naar het verleden. Niet uit nostalgie, maar om persoonlijk een soort samenhang te voelen; welke verantwoordelijkheid neem je ten opzichte van jezelf en ten opzichte van anderen. Thematisch komt dat eigenlijk steeds terug in alles wat ik schrijf, in Jeanne d’Arc en ook in mijn nieuwe kinderboek, dat in het voorjaar van 95 uitkomt. Dat is getiteld Het zwarte schip en gaat over hoe kinderen en volwassenen omgaan met (liefdes)verdriet. Het speelt zich in tegenstelling tot Jeanne d’Arc helemaal af in deze tijd."

"Het verhaal van Jeanne wordt in dit boek verteld door een moderne grootmoeder - haar kleinkinderen noemen haar Belle - onder het genot van een glaasje wijn en een stukje knoflookworst. Haar veertienjarige kleindochter hangt aan haar lippen, en al snel zijn ook de twee kleinzoons voor deze geschiedenis gewonnen, al sputteren die soms nog wel eens tegen. Het voordeel van het laten vertellen aan jonge luisteraars is natuurlijk dat die dan vragen kunnen stellen, waardoor een al te docerende toon vermeden kan worden en er quasi natuurlijk commentaren en toelichten gegeven kunnen worden. Grootmoeder Belle - aan het eind van het boek blijkt ze vroeger briljant historica geweest te zijn - vertelt de geschiedenis van de maagd heel grondig. Alle Bourgondisch-Engels-Franse vijandschappen en verwantschappen worden uit de doeken gedaan, de machtsverhoudingen aan het toenmalige Franse hof, het precieze tijdsverloop in Jeannes missies, wat de feiten betreft zit haar verhaal heel degelijk in elkaar.
(...) Af en toe wordt ze onderbroken door praktische zaken: een kind dat opbelt, het eten dat gemaakt moet, het wordt bedtijd, tegen het eind van het verhaal komen de ouders van de drie luisterende kinderen weer thuis - precies op het moment dat men echt geen onderbreking kan velen - en ook de lezer wenst alleen maar dat dit snel voorbij zal zijn en dat Belle weer verder zal gaan. Het onderbreekt maar verhoogt tegelijkertijd de verhaalspanning. Dat is knap gedaan.
(...) Deze Jeanne d’Arc is een niet preutse, oprechte en meeslepende versie van een verhaal dat nu eenmaal eindeloos tot de verbeelding blijft spreken."

"De historische gegevens worden in dit boek verweven met opvattingen uit onze tijd, het verhaal krijgt daardoor een aktuele duiding. De boeiende opzet van dit boek zal de aandacht van de geinteresseerde lezers vasthouden."

"Het boek is heel mooi geschreven en het voldoet aan al mijn verwachtingen. Niet precies, maar wel grotendeels. Het verhaal komt echt over en is goed bedacht door de schrijfster Els Launspach. Het boek is zeker de moeite waard en biedt veel leesplezier!"
Sharita Awadhpersad, Almere.

| MESSIRE| TRILOGIE | Brechtje | De Zoon van de vuurgeest | Robin | JEANNE D'ARC |
| HET ZWARTE SCHIP | VERBODEN VRIENDSCHAP | CURSUSSEN OP MAAT | 

|OVER ELS LAUNSPACH | VRAAG EN ANTWOORD |

Terug